Hoe Centrumplein de Bogen een toekomstbestendig plein werd (Nijkerk, Nederland)

Tot voor kort was Centrumplein de Bogen in Nijkerk een grijs, stenig plein dat zijn potentieel nauwelijks benutte. Een plek in het hart van de wijk, maar zonder uitgesproken verblijfskwaliteit. Dat moest anders. Met een grondige herinrichting kreeg het plein een nieuw gezicht: groener, koeler, klimaatadaptief en uitnodigend voor ontmoeting en verblijf.

Ontwerper Jan-Hein Moors nam de uitdaging aan om het plein te transformeren tot een duurzame publieke ruimte met een duidelijke identiteit. “De oude situatie was heel erg gekaderd, rechttoe rechtaan, met het hele ontwerp in rasters”, vertelt hij. “We wilden het plein opener, zachter en natuurlijker maken, zonder de robuustheid van een stedelijk plein te verliezen.”

Ontwerpvisie: ruimte voor groen, water en verblijf

De kern van het nieuwe ontwerp ligt in de herverdeling van ruimte. Ongeveer veertig procent van de oorspronkelijke verharding maakte plaats voor beplanting en waterpartijen. Die ingreep zorgt niet alleen voor een aangenamer microklimaat tijdens warme zomerdagen, maar verhoogt ook de ecologische waarde van het plein. Regenwater kan infiltreren, verdamping zorgt voor verkoeling en de beplanting creëert leefruimte voor insecten en vogels.

Water vormt een structurerend element in het ontwerp. De bestaande waterpartij werd behouden, maar kreeg een nieuwe omlijsting en een duidelijkere relatie met de omliggende paden en verblijfsplekken. Grote betontegels van Schellevis fungeren hier als stapstenen in het water en nodigen uit tot interactie en beweging.

Materialisatie: Schellevis-tegels als dragende structuur

Hoewel groen en water de hoofdrol spelen, vormen de Schellevis-tegels letterlijk de drager van het ontwerp. Er werd gekozen voor een breed palet aan formaten: van grote 100 x 100 centimeter-tegels die het plein een robuust en open karakter geven, tot langwerpige 200 x 100 centimeter-tegels die de lijnen in het ontwerp versterken. Kleinere formaten, zoals 40 x 40 centimeter en 60 x 40 centimeter, zorgen voor verfijning en variatie.

De kleurkeuze – een combinatie van grijs en antraciet – draagt bij aan een rustige en tijdloze uitstraling. “Het is en blijft beton”, zegt Jan-Hein Moors, “maar door de open structuur van de tegels oogt het wat vriendelijker en past het beter bij dit uitnodigende ontwerp.”

Een belangrijk technisch element is de waterdoorlatende opbouw. De kleine klinkers zijn in een zeer open patroon gelegd, waardoor regenwater rechtstreeks in de bodem kan infiltreren. Ondergrondse buizen of afwateringsgoten zijn hierdoor grotendeels overbodig geworden.

Duurzaamheid door behoud en hergebruik

Duurzaamheid werd niet alleen gezocht in nieuwe materialen, maar ook in het behoud van bestaande elementen. Bestaande bankjes kregen een nieuwe plek in het ontwerp, de waterpartij werd geïntegreerd en zoveel mogelijk bestaande bomen bleven behouden. “Bij verduurzaming hoort ook hergebruik”, aldus Moors. “Niet alles moet nieuw zijn om beter te worden.” Deze aanpak verlaagt de milieubelasting, beperkt de kosten en versterkt de continuïteit van de plek voor de omwonenden.

Klimaatadaptatie en biodiversiteit

De herinrichting draagt op meerdere niveaus bij aan klimaatadaptatie. De toegenomen beplanting zorgt voor schaduw en verdamping, de waterpartijen bufferen regenwater en de waterdoorlatende verharding vermindert piekafvoer bij hevige buien. Tegelijk verhoogt de verscheidenheid aan planten de biodiversiteit en verlengt ze de seizoensbeleving. Het plein functioneert vandaag als een koele, groene verblijfsplek in de wijk, waar spelen, ontmoeten en ontspannen centraal staan.

Een plein voor iedereen

Centrumplein de Bogen is vandaag opnieuw het kloppend hart van de wijk. De combinatie van robuuste materialen, zachte overgangen naar groen en een doordachte waterstructuur zorgt voor een plek die functioneel, esthetisch en toekomstbestendig is.

Met deze herinrichting werd niet alleen een esthetische verbetering gerealiseerd, maar ook een duurzame basis gelegd voor de komende decennia: een plein waar stad en natuur opnieuw in balans zijn.

CENTRUMPLEIN DE BOGEN
Titel: Centrumplein de Bogen – Van grauw naar groen
Locatie: Nijkerk (NL) – woonwijk / openbaar plein
Korte omschrijving: Herinrichting van een wijkplein tot een groen, klimaatadaptief verblijfsplein met waterpartijen, waterdoorlatende verharding en verhoogde biodiversiteit.
Opdrachtgever: Gemeente Nijkerk
Betrokken ontwerpers: Jan-Hein Moors (landschapsontwerp)
Projectpartners: Schellevis (levering betontegels)
Uitvoerende partijen: Loonbedrijf M. Verhoef. B.V., hoveniersbedrijf Bouw Bulderweg
Realisatie van het project: Najaar 2023 – voorjaar 2024
Stijl: Hedendaags landschapsontwerp met nadruk op klimaatadaptatie en verblijfskwaliteit
Belangrijkste beplanting: Gemengde vaste planten, bomen en heesters met ecologische en schaduwwerking
Bodem: Geschikt gemaakt voor infiltratie en beplanting
Verharding: Schellevis-betontegels, open legpatroon, waterdoorlatend, formaten: 100 x 100, 200 x 100, 60 x 40, 40 x 40 centimeter
Waterbeheer: Open waterpartijen, infiltratie via permeabele verharding, natuurlijke afwatering
Tuinmeubelen: Bestaande banken hergebruikt

Tekst: Manuel Lub
Beeldmateriaal: Robert Koelewijn