Bouwen aan biodiversiteit: van groene aankleding naar echte natuurwaarde

Biodiversiteit staat steeds vaker op de agenda van architecten, bouwheren en beleidsmakers. Maar hoe maken we de stap van goedbedoelde vergroening naar gebouwen die daadwerkelijk bijdragen aan natuur- en klimaatadaptatie? Drie stemmen uit beleid, bouwsector en ecologie gingen daarover met elkaar in gesprek.

Biodiversiteit mag geen restpost zijn

Wim Garmyn is projectcoördinator klimaatadaptief bouwen bij Embuild Vlaanderen, de belangenvereniging van de bouwsector. Hij ziet dat de sector vandaag volop geconfronteerd wordt met klimaatuitdagingen, maar ook met kansen.

“De bouwsector staat onder druk, dat is duidelijk. Klimaatadaptatie, waterbeheer, hitte, biodiversiteit: het komt allemaal samen in onze projecten. Tegelijk zie ik een enorme bereidheid bij aannemers en ontwerpers om het beter te doen”, zegt hij. “Het probleem is niet de wil, maar de manier waarop biodiversiteit vaak nog wordt benaderd.”

Volgens Wim wordt vergroening vandaag te vaak herleid tot een verplicht nummer: een groendak, een boom, wat gevelgroen. “Dat ziet er goed uit op een plan of rendering, maar als je doorvraagt — is er ecologische expertise betrokken? Is er nagedacht over soorten, beheer of lange termijn? — dan blijft het vaak stil.”

Zijn kernboodschap is duidelijk: “Installeer nature-based solutions niet gewoon omdat het moet. Gebruik ze als een kans om te investeren in echte natuurwaarde: geïntegreerde ontwerpen die passen in hun omgeving, het blauw-groene netwerk versterken en biodiversiteit ook effectief vooruithelpen.” Bij Embuild Vlaanderen ligt de focus daarom op kennisdeling en sensibilisering: via projecten rond klimaatdaken, waterbewust bouwen en natuurinclusief bouwen zoals Interreg-project Natuur-inbouw, vaak in samenwerking met partners zoals Buildwise. “Als biodiversiteit van bij de start mee aan tafel zit — samen met architect, aannemer en bouwheer — dan is de meerkost beperkt en de meerwaarde groot.”

Als biodiversiteit van bij de start mee aan tafel zit — samen met architect, aannemer en bouwheer — dan is de meerkost beperkt en de meerwaarde groot.

Groen is niet automatisch biodivers

Die nuance wordt meteen bijgetreden door Dirk Criel, ecologisch adviseur en actief bij Natuurpunt. Hij begeleidt bouw- en infrastructuurprojecten bij het integreren van natuur en fauna, en ziet dagelijks waar het misloopt — vaak ondanks goede intenties. “Veel mensen hebben de klok horen luiden, maar weten niet waar de klepel hangt”, zegt hij. “Er wordt veel vergroend, maar ecologisch klopt het vaak niet. Groen is niet automatisch biodivers.”

Dirk benadrukt dat biodiversiteit niet alleen draait om planten of dieren, maar ook om structuren, habitats en processen. “Een groendak met enkel sedum is geen volwaardig ecosysteem. Substraatdikte, variatie, schuil- en nestplekken: dát maakt het verschil.” Zijn ervaring leert dat natuurinclusief bouwen kan beginnen met kleine ingrepen — “een eenvoudige nestopening in een gevel” — maar ook kan uitgroeien tot hooggespecialiseerde oplossingen, bijvoorbeeld voor vleermuizen of gierzwaluwen. Cruciaal is volgens hem de juiste begeleiding.

“Daarom zetten we bij het project Natuur-Inbouw sterk in op opleiding. We hebben ecologische adviseurs nodig die de taal van de bouwsector spreken. Die brugfunctie is essentieel om fouten te vermijden en kansen te benutten.” Daarnaast pleit Dirk voor meer ruimte voor natuurlijke processen. “Niet alles hoeft meteen ‘af’ te zijn bij oplevering. Soms is loslaten — binnen duidelijke randvoorwaarden — net wat natuur nodig heeft.”

Natuurinclusief bouwen is ook een beleidskeuze

Waar Wim en Dirk vooral vanuit praktijk en expertise spreken, bekijkt Niels Luyten, coördinator natuurinclusief bouwen bij Provincie Oost-Vlaanderen, het geheel vanuit een beleidsmatige bril. “Voor mij zijn klimaat, natuur en biodiversiteit onlosmakelijk met elkaar verbonden”, stelt hij. “Als provincie willen we inzetten op leefbare steden en dorpen richting 2050. Blauw-groene netwerken en natuurinclusief bouwen zijn daarin geen luxe, maar een noodzakelijke bouwsteen.”

Binnen het Interreg-project Natuur-inbouw test de provincie samen met partners concreet wat werkt, via demo-sites in nieuwbouw en renovatie. “We willen het niet alleen theoretisch benaderen, maar echt in het veld leren: wat is technisch haalbaar, wat werkt ecologisch, en hoe organiseer je dat in een bouwproces?” Volgens Niels ligt een belangrijke rol bij overheden in het creëren van het juiste speelveld: duidelijke ambities, langetermijnvisie en instrumenten die ontwerpers en bouwheren richting geven. “De uitdaging is dat natuur pas rendeert op lange termijn, terwijl beleid vaak in cycli van vijf jaar werkt. Dat spanningsveld moeten we durven benoemen.”

Hij wijst ook op het maatschappelijke draagvlak: “Mensen waarderen groen en natuur enorm, zeker in stedelijke context. De vraag is hoe we die maatschappelijke waarde beter kunnen vertalen naar beslissingen in ontwerp, vergunning en financiering.”

Van uitzondering naar vanzelfsprekendheid

Wat de drie gesprekspartners bindt, is de overtuiging dat natuurinclusief bouwen geen niche mag blijven. “Vandaag hangt het nog te vaak af van toevallige voortrekkers”, klinkt het. “Maar biodiversiteit zou net zo vanzelfsprekend moeten worden als energieprestaties of waterbeheer.”

Biodiversiteit zou net zo vanzelfsprekend moeten worden als energieprestaties of waterbeheer.

Dat vraagt volgens hen geen revolutie, maar wel een andere mindset: biodiversiteit meenemen van bij de start, ecologische expertise structureel betrekken, ruimte laten voor natuurlijke dynamiek en ontwerpkeuzes maken die verder kijken dan de opleveringsdatum.

“De bouwsector is klaar”, besluit Wim. “Nu is het zaak dat opdrachtgevers, overheden en financiers dezelfde ambitie consequent doortrekken.”

Interreg-project Natuur-inbouw
Embuild Vlaanderen, Provincie Oost-Vlaanderen en Natuurpunt zijn enkele van de partners in het Vlaanderen–Nederland Interreg-project Natuur-inbouw. Het project Natuur-inbouw heeft als doel om in meer gebouwen mogelijkheden te creëren of te behouden voor diersoorten zoals vogels, vleermuizen en insecten die daar afhankelijk van zijn. Om dit te bereiken wordt onderzoek gedaan naar bestaande faunavriendelijke maatregelen in natuurinclusieve bouwprojecten, gewerkt aan de ontwikkeling en optimalisatie van nieuwe bouwtechnieken en ingezet op kennisdeling tussen bouwsector, ecologen en beleidsmakers. Zo wil Natuur-inbouw natuur een duurzame en structurele plek in gebouwen geven, in plaats van een vrijblijvende toevoeging achteraf.

Tekst: Embuild Vlaanderen
Foto’s: HOP.office, Auke De Backer, Beste Çakir, Didier El-Bacha, Joris Van Reusel en Tom De Koninck
Meer info: https://interregvlaned.eu/natuur-inbouw/