Op het snijvlak van architectuur, interieur en natuur: studio k over ontwerpen vanuit de rol als inspirator

Tijdens de meest recente editie van Meesters in de Tuin in Cuijk (Nederland) vormde het kennistheater van CG Concept opnieuw een denkruimte, met inhoudelijke presentaties over hoe tuinen, landschappen en buitenruimtes zich verhouden tot de uitdagingen van vandaag en morgen. Een van de sprekers was Karlien Heremans, oprichter van studio k. Zij begeeft zich als interieur-, tuin- en landschapsarchitect op het snijvlak van deze verschillende disciplines. Precies daar, waar architectuur, interieur en tuin elkaar raken, ontstaat volgens haar de ruimte om anders te kijken, en vooral om anders te ontwerpen.

“Bij studio k laten we ons minder leiden door vaste denkkaders en kijken we vooral naar wat een plek en de mensen die er wonen, nodig hebben”, vertelt Heremans. “Zo ontstaat er een buitenruimte die rijker is in beleving en gebruik.” “Een tuin hoeft niet te kiezen tussen architecturaal of natuurlijk, wat nog vaak wordt geïnterpreteerd als een keuze tussen strak en wild. Architecturale elementen kunnen perfect samengaan met een natuurlijke beplanting en elkaar zelfs versterken. Zo zorgen structuur en beplanting samen voor een levende tuin die met de tijd mag evolueren.”

Visionair inspirator

Op het podium omschrijft Karlien Heremans haar rol als die van een visionair inspirator. “Dat klinkt ambitieus, maar in de praktijk betekent het vooral dat studio k wil laten zien wat mogelijk is, zonder opdrachtgevers in een bepaalde richting te duwen. Inspireren, niet overtuigen. Tonen, niet opleggen. Elk ontwerp vertrekt vanuit de wensen van de opdrachtgever, de architectuur van het gebouw en de functionele noden van de tuin. Tegelijk bewaken we consequent de plaats van natuur en beplanting in dat geheel.” “Een natuurlijke tuin is dus niet per definitie wild, ongestructureerd of onrustig. Natuur en structuur kunnen perfect samengaan, de natuur organiseert zichzelf ook. Sommige eigenaars durven heel ver gaan in de natuurlijkheid van de beplantingslaag, terwijl anderen zich comfortabeler voelen bij een uitgesproken architecturale leesbaarheid. Studio k beweegt zich daartussen, altijd op zoek naar een evenwicht dat klopt.”

Wat daarbij opvalt, is dat beplanting bij studio k nooit een invuloefening achteraf is. “Naast de ontwerplaag waarin we kijken naar vorm, gebruik en functionaliteit, werken we altijd op een tweede, evenwaardig niveau dat volledig aan beplanting is gewijd. In dat tweede niveau schuilen bijna eindeloze mogelijkheden. Sferen, seizoenen, texturen en evolutie in de tijd maken van een tuin geen statisch beeld, maar een ruimte die blijft veranderen.” Precies daar ligt volgens Heremans de kracht van haar vak. “Door mensen voorbeelden te tonen van hoe die gelaagdheid werkt, inspireren we hen. Plots zien opdrachtgevers mogelijkheden die ze vooraf niet hadden overwogen. Het inspirerende zit dan ook niet in grote gebaren, maar in het vermogen om anders te kijken naar wat er al is. Naar de bodem, naar materialen, naar de relatie tussen binnen en buiten. Vanuit dat perspectief wordt de tuin geen decorstuk, maar een volwaardige leefruimte die meegroeit met haar gebruikers en met de tijd.”

Twee ontwerplagen die elkaar versterken

Wie het werk van studio k bekijkt, merkt al snel die gelaagdheid op. De eerste ontwerplaag waarover Karlien Heremans spreekt, vertrekt sterk vanuit het interieur en de architectuur van de woning. “Hoe wordt de tuin beleefd van binnenuit? Welke zichtlijnen zijn er vanuit de leefruimtes? En wat zie je wanneer je een raam opent of een ruimte binnenkomt? Met een gelaagd zicht, waarbij beplanting het perspectief verzacht en de tuin diepte krijgt, laat je binnen en buiten elkaar versterken.” Materiaalkeuze speelt in deze ontwerplaag eveneens een belangrijke rol. “Materialen die in het interieur of in de architectuur aanwezig zijn, kunnen terugkeren in de tuin als een referentie. Kleuren, texturen en afwerkingen zorgen voor samenhang, terwijl kleine afwijkingen net nuance toevoegen. Een gevel in zachte grijs- en beigetinten kan bijvoorbeeld worden aangevuld met een warmer terrasoppervlak, waardoor de tuin uitnodigender aanvoelt zonder het geheel te domineren. Die architecturale leesbaarheid zorgt voor rust, ook wanneer de beplanting rijker wordt ingevuld.”

De tweede ontwerplaag, die van de beplanting, voegt een dynamische dimensie toe aan de tuin. “Hier gaat het niet alleen om soortenkeuze, maar om sfeer, ritme en evolutie. Beplanting maakt het mogelijk om binnen één tuin verschillende stemmingen te creëren en die doorheen het jaar te laten veranderen.” Volgens Heremans is het precies die wisselwerking tussen structuur en groei die een tuin interessant maakt. “Niet omdat hij vastligt, maar omdat hij ruimte laat voor verandering zonder zijn samenhang te verliezen.”

Het snijvlak in de praktijk

Die manier van denken vertaalt zich in het werk van studio k naar concrete voorbeelden. “Een terras hoeft niet per definitie buiten te liggen”, vertelt Karlien Heremans. “Door grote ramen open te zetten, kan een binnenruimte tijdelijk als terras functioneren, waardoor in een stadstuin meer ruimte ontstaat voor groen en beplanting.”

Door grote ramen open te zetten, kan een binnenruimte tijdelijk als terras functioneren, waardoor in een stadstuin meer ruimte ontstaat voor groen en beplanting.

“Wil je wel een terras buiten, dan hoeft dit niet noodzakelijk aan de woning te grenzen, zoals vaak vanzelfsprekend wordt aangenomen”, gaat ze verder. “Door de verharding verder in de tuin te leggen, kan een gelaagd perspectief ontstaan en krijgt de tuin meer diepte. Het terras wordt zo een plek op zich, ingebed in het groen, in plaats van een louter functionele verharding aan de gevel.”

“Ook een zwemvijver of plungepool hoeft niet altijd diep in de grond te worden ingewerkt. Door het volume hoger te plaatsen, wordt minder grond afgevoerd en ontstaat tegelijk een nieuw architecturaal element in de tuin. De rand kan dienstdoen als zitplek, en door die een kleur te geven, uitgroeien tot een volwaardig deel van het ontwerp. Door aandacht te hebben voor wat er al aanwezig is, ontstaan vaak de meest verrassende oplossingen.”

Bodem als fundament voor klimaatrobuustheid

Die aandacht voor wat er al aanwezig is, komt ook tot uiting in hoe studio k omgaat met bodem en ondergrond. Veel projecten situeren zich in een stedelijke context, waar ruimte schaars is en bodem, waterbeheer en groen onder druk staan. Net daar ziet Karlien Heremans niet alleen een ontwerpuitdaging, maar ook een kans.

In plaats van alles te verwijderen en opnieuw te beginnen, kijken we welke planten en bomen kunnen groeien op bestaande structuren.

“In plaats van alles te verwijderen en opnieuw te beginnen, kijken we welke planten en bomen kunnen groeien op bestaande structuren. In tuinen met oude ondergronden en cementresten kan je bijvoorbeeld werken met pioniersoorten en robuuste beplanting. Zo ontstaat een tuin die zich verankert in haar context en op een logische manier samenwerkt met de plek”, vertelt ze.

Door planten te kiezen die zowel natte als droge periodes kunnen doorstaan, ontstaan tuinen die meebewegen met het klimaat. “Die aanpak vraagt kennis van bodem en standplaats, maar resulteert in tuinen die minder afhankelijk zijn van ingrepen en intensief onderhoud. Voor ons is het vanzelfsprekend om te vertrekken vanuit de bodem die er al is.” De bodem wordt daarbij niet gezien als een neutrale onderlaag, maar als een levend systeem dat de gezondheid van de tuin bepaalt. Door bodembewerkingen tot een minimum te beperken, blijft dat systeem intact en krijgen planten de kans om zich duurzaam te ontwikkelen. “Waar mogelijk worden ingrepen afgestemd op wat de bodem aankan. Duurzaamheid zit vaak in kleine beslissingen die samen een groot verschil maken. Niet alles hoeft ingrijpend of grootschalig te zijn om impact te hebben.”

Verwondering creëren

“Een ontwerp mag nooit dominant zijn.” Die uitspraak uit Heremans’ presentatie vat de ontwerpfilosofie van studio k treffend samen. Architecturale elementen, materialen en structuren hebben een duidelijke rol, maar mogen de functionaliteit en het natuurlijke proces niet overschaduwen. Door ingrepen af te stemmen op de draagkracht van de plek en materialen te kiezen die mooi verouderen, krijgt de tuin de ruimte om zichzelf verder te ontwikkelen.

De tuin verandert mee met de seizoenen, licht en schaduw verschuiven en elke periode toont een ander aspect van dezelfde plek.

“Wanneer je die houding aanneemt, ontstaat er vanzelf ruimte voor verwondering bij de opdrachtgever”, vertelt Karlien Heremans. “De tuin verandert mee met de seizoenen, licht en schaduw verschuiven en elke periode toont een ander aspect van dezelfde plek. Vogels en insecten vinden hun weg naar het groen, soms op onverwachte momenten. Niet alles is vooraf te plannen of te voorspellen. Die natuurlijke dynamiek maakt deel uit van het ontwerp, ook al laat ze zich niet volledig sturen.”

De tuin is geen eindpunt, maar een vertrekpunt: een leefomgeving die meegroeit met haar gebruikers en bijdraagt aan een duurzamere relatie tussen mens en natuur.

In stadstuinen, waar ruimte schaars is, wordt natuur zo opnieuw tastbaar en dichtbij. In dat opzicht ziet Heremans ook een bredere rol voor de tuinarchitect. “Ontwerpen blijft essentieel, maar inspireren en bewustmaken worden minstens even belangrijk. De tuin is geen eindpunt, maar een vertrekpunt: een leefomgeving die meegroeit met haar gebruikers en bijdraagt aan een duurzamere relatie tussen mens en natuur. Precies daarin schuilt de kracht en de betekenis van het vak, toch!?”

Wie is Karlien Heremans?
Karlien Heremans is oprichter van studio k, een bureau in Deurne (Antwerpen) dat interieur-, tuin- en landschapsarchitectuur samenbrengt in totaalprojecten. Die combinatie is geen toeval. Ze groeide op tussen planten en bloemen, met een moeder die een bloemenwinkel runde en familieleden die actief waren in interieur- en tuinontwerp. Al op jonge leeftijd wist Heremans dat ze tuinarchitect wilde worden.
Na haar opleiding tuin- en landschapsarchitectuur verdiepte ze zich verder in de interieurarchitectuur. Vandaag vertaalt ze die brede achtergrond in ontwerpen waarin binnen en buiten als één geheel worden benaderd, met aandacht voor beleving, materiaal en beplanting.
Naast studio k richtte Heremans ook Tuinboost op. Met dat initiatief maakt ze haar kennis rond biodiversiteit en klimaatbestendige tuinen toegankelijk voor een breder publiek, via haalbare en praktisch toepasbare oplossingen. In beide ondernemingen staat inspiratie centraal: tonen hoe tuinen kunnen uitgroeien tot betekenisvolle plekken voor mens en natuur.

www.studiok.be
www.tuinboost.be

Tekst: Reine Driesen
Foto’s: studio k